महाराष्ट्रातील शैक्षणिक बातम्या
३ ऑक्टोबर २०२५
(Maharashtra Education News: October 3, 2025)
१. अकरावी प्रवेशासाठी अंतिम विशेष फेरी जाहीर
राज्यात अकरावीच्या ऑनलाइन प्रवेश प्रक्रियेसाठी (11th Online Admission Process) अंतिम विशेष फेरी (Final Special Round) जाहीर करण्यात आली आहे. अतिवृष्टी आणि पूर परिस्थितीमुळे अनेक विद्यार्थ्यांना प्रवेशापासून वंचित राहावे लागले होते, हे लक्षात घेऊन शिक्षण विभागाने हा महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे. ही विशेष फेरी ४ ते ६ ऑक्टोबर २०२५ या कालावधीत आयोजित करण्यात येणार असून, यामुळे प्रवेशाची संधी हुकलेल्या विद्यार्थ्यांना दिलासा मिळणार आहे. विधानसभा अध्यक्ष आणि शिक्षणमंत्र्यांच्या बैठकीनंतर हे वेळापत्रक निश्चित करण्यात आले असून, शिक्षण संचालक (माध्यमिक) यांनी याबाबतची सविस्तर माहिती पत्रकार परिषदेत दिली आहे. ही अंतिम संधी असल्यामुळे सर्व विद्यार्थ्यांनी तातडीने प्रक्रियेत सहभागी व्हावे, असे आवाहन शिक्षण विभागाने केले आहे.
---------------------------------------
२. राज्यातील शाळांमध्ये 'माजी विद्यार्थी संघ' स्थापन करण्याचे निर्देश
राज्यातील सर्व शाळांमध्ये माजी विद्यार्थी संघ (Alumni Association) स्थापन करण्याचे सक्तीचे आदेश शालेय शिक्षण विभागाने जारी केले आहेत. जिल्हा परिषद, महानगरपालिका, खासगी अनुदानित आणि विनाअनुदानित अशा सर्व प्रकारच्या शाळांमध्ये हे संघ तयार करावे लागणार आहेत. या संघांमध्ये माजी विद्यार्थ्यांची समिती असेल, जी शाळेच्या पायाभूत सुविधा आणि शैक्षणिक विकासासाठी (Infrastructure and Educational Development) काम करेल. माजी विद्यार्थी मार्गदर्शन सत्रे, स्पर्धा परीक्षा मार्गदर्शन आणि आर्थिक मदत या माध्यमातून शाळेला मदत करू शकतील, अशी अपेक्षा आहे. या निर्णयामुळे शाळांना समाजाच्या सहभागातून विकास साधता येईल, असा शासनाचा मानस आहे.
---------------------------------------
३. राज्यातील ३९४ शाळांमध्ये शून्य पटसंख्या; ग्रामीण शिक्षणाची चिंता वाढली
महाराष्ट्र टाइम्सच्या वृत्तानुसार, राज्यातील तब्बल ३९४ शाळांमध्ये शून्य पटसंख्या (Zero Student Enrollment) असल्याची धक्कादायक माहिती समोर आली आहे. पुणे, रत्नागिरी, नागपूर आणि बुलढाणा या जिल्ह्यांमध्ये शून्य पटसंख्येच्या शाळांची संख्या सर्वाधिक आहे, ज्यामुळे ग्रामीण भागातील शिक्षणाच्या भवितव्याबाबत गंभीर चिंता व्यक्त होत आहे. एकूण विद्यार्थीसंख्या वाढलेली असतानाही, सुमारे आठ हजार शाळांमध्ये दहापेक्षा कमी विद्यार्थी आहेत. ग्रामीण भागातून होणारे स्थलांतर (Migration) आणि इंग्रजी माध्यमाकडे वाढलेला ओढा ही या परिस्थितीमागील मुख्य कारणे मानली जात आहेत. शिक्षण विभागाने या शाळांसाठी विशेष उपाययोजना करण्याची आवश्यकता असून, अन्यथा या शाळा बंद होण्याची भीती आहे.
---------------------------------------
४. शालेय स्तरापासून सायबर सुरक्षेचे प्रशिक्षण देण्याचा विचार
वाढत्या सायबर गुन्हेगारीवर (Cyber Crime) नियंत्रण मिळवण्यासाठी महाराष्ट्र सरकारने एक महत्त्वाचा विचार सुरू केला आहे. त्यानुसार, इयत्ता तिसरीपासूनच मुलांना सायबर सुरक्षेचे प्रशिक्षण (Cyber Security Training) देण्याची योजना आखली जात आहे. डिजिटल युगातील धोके आणि सायबर सुरक्षेची मूलभूत तत्त्वे विद्यार्थ्यांना लहानपणापासूनच समजावीत, हा यामागील उद्देश आहे. यामुळे विद्यार्थी ऑनलाइन फसवणूक आणि सायबर धमक्यांपासून स्वतःचे संरक्षण करण्यास शिकतील. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी या दिशेने शिक्षण विभागाने त्वरित पाऊले उचलावीत, असे स्पष्ट निर्देश दिले आहेत. या प्रशिक्षणामुळे भावी पिढी डिजिटल जगात अधिक सुरक्षितपणे वावरू शकेल.
---------------------------------------
५. दहावी आणि बारावी बोर्ड परीक्षा फॉर्म भरण्याची अंतिम मुदत जवळ
महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळाच्या (MSBSHSE) दहावी (SSC) आणि बारावी (HSC) परीक्षा २०२६ साठी फॉर्म भरण्याची प्रक्रिया वेगाने सुरू आहे. दहावीच्या परीक्षा फॉर्म भरण्याची अंतिम तारीख ६ ऑक्टोबर २०२५ असून, बारावीच्या परीक्षा फॉर्म भरण्याची अंतिम तारीख २० ऑक्टोबर २०२५ आहे. विद्यार्थ्यांनी आणि शाळांनी विहित मुदतीत ऑनलाइन अर्ज भरून जमा करावेत, असे बोर्डाने कळवले आहे. २०२६ च्या परीक्षा वेळापत्रकाची घोषणा अद्याप झालेली नसली, तरी विद्यार्थ्यांनी अभ्यासाची तयारी सुरू करावी, असा सल्ला तज्ज्ञांनी दिला आहे.
---------------------------------------
मिशन नवोदय 2025 26 संभाव्य प्रश्नपत्रिका संच उपलब्ध
६. शिक्षण संस्थांना जीएसटी सवलतीचा प्रश्न ऐरणीवर
शिक्षण संस्थांना (Educational Institutions) मिळणाऱ्या जीएसटी (GST) सवलती आणि इनपुट टॅक्स क्रेडिट (ITC) यांसंदर्भात आजही शिक्षण क्षेत्रात संभ्रम कायम आहे. अनेक शिक्षण संस्थांना विविध सेवांवर जीएसटी भरावा लागतो, मात्र त्याचे इनपुट टॅक्स क्रेडिट मिळत नसल्याने त्यांची आर्थिक अडचण वाढते. शाळा आणि पदवी महाविद्यालयांसाठी जीएसटीचे नियम वेगवेगळे असल्यामुळे आर्थिक नियोजन करणे संस्थेसाठी कठीण होते. शिक्षण संस्थांनी जीएसटी नियमांमधील तरतुदींचा अभ्यास करून अनावश्यक कर टाळावा, असा सल्ला अर्थतज्ज्ञांनी दिला आहे.
---------------------------------------
७. पुणे जिल्हा परिषदेच्या शाळेत थ्री-डी प्रिंटेड स्कूलचे उद्घाटन
पुणे जिल्ह्यातील अंबठाण येथील जिल्हा परिषद शाळेत (ZP School) महाराष्ट्रातील पहिले थ्री-डी प्रिंटेड स्कूल (3D-Printed School) सुरू करण्यात आले आहे. कॉर्निग इन्कॉर्पोरेटेड या संस्थेच्या मदतीने हे ‘द स्किल विल सेंटर’ उभारण्यात आले आहे. या शाळेचा उद्देश केवळ पारंपरिक शिक्षण देणे नसून, विद्यार्थ्यांमध्ये क्रिएटिव्ह थिंकिंग, समस्या सोडवण्याची क्षमता (Problem-Solving) आणि प्रभावी संवाद कौशल्ये विकसित करणे आहे. यामुळे ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांनाही आधुनिक तंत्रज्ञानावर आधारित शिक्षण मिळण्यास मदत होईल. शिक्षण क्षेत्रातील हा नाविन्यपूर्ण प्रयोग विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासाला चालना देईल.
---------------------------------------
८. वैद्यकीय शिक्षण विभागातील स्पर्धा परीक्षांच्या तारखांमध्ये बदल
संचालनालय, वैद्यकीय शिक्षण आणि संशोधन, मुंबई (DMER) अंतर्गत होणाऱ्या स्पर्धा परीक्षा-२०२५ च्या तारखांमध्ये काही महत्वाचे बदल (Postponement of Exams) करण्यात आले आहेत. तांत्रिक आणि अतांत्रिक संवर्गातील परीक्षांची अंतिम मुदत वाढवण्यात आली असून, काही परीक्षा पुढे ढकलण्यात आल्या आहेत. ज्या उमेदवारांनी या परीक्षांसाठी अर्ज केले आहेत, त्यांनी डीएमईआरच्या अधिकृत वेबसाइटला भेट देऊन सुधारित वेळापत्रक तपासावे. यामुळे उमेदवारांना परीक्षेच्या तयारीसाठी आणखी थोडा वेळ मिळणार असून, भरती प्रक्रिया पारदर्शकपणे पूर्ण करण्याचा शासनाचा प्रयत्न आहे.
---------------------------------------
९. शाळेत धार्मिक चिन्हांवर बंदीवरून कल्याण-डोंबिवलीत वाद
कल्याण-डोंबिवली महानगरपालिका (KDMC) हद्दीतील एका खासगी शाळेला धार्मिक आणि सांस्कृतिक चिन्हे (Religious and Cultural Symbols) परिधान करण्यावर बंदी घालण्याच्या आरोपावरून नोटीस बजावण्यात आली आहे. पालकांनी आरोप केला आहे की, मुलांना टिळा, बांगड्या आणि राखी घालण्यास मनाई करण्यात आली आणि काही विद्यार्थ्यांचे टिळे पुसून टाकण्यात आले. शाळेने मात्र असे कोणतेही बंधन घातले नसल्याचे सांगत हे आरोप फेटाळले आहेत. या घटनेमुळे स्थानिक समुदायात शैक्षणिक शिस्त आणि सांस्कृतिक आदर (Cultural Respect) यावर जोरदार चर्चा सुरू झाली आहे.
---------------------------------------
१०. महाराष्ट्राला यंदा 'ऑक्टोबर हीट' पासून दिलासा मिळण्याची शक्यता
मान्सून परतल्यानंतर महाराष्ट्रात उष्णता वाढते, याला ‘ऑक्टोबर हीट’ म्हणतात, परंतु यंदा या उष्णतेपासून दिलासा मिळण्याची शक्यता आहे. भारतीय हवामान विभागाने (IMD) ऑक्टोबर २०२५ साठी दिलेल्या अंदाजानुसार, राज्यात सामान्य किंवा सामान्यपेक्षा अधिक पाऊस पडण्याची शक्यता आहे. तसेच, कमाल तापमान सामान्य किंवा सामान्यपेक्षा कमी राहण्याचा अंदाज आहे. सततच्या पावसामुळे दिवसाच्या तापमानात वाढ होणार नाही, ज्यामुळे नागरिकांना दिलासा मिळेल. त्यामुळे, यंदा उष्णता कमी राहण्याची आणि हवामान आल्हाददायक (Pleasant Weather) राहण्याची शक्यता आहे.
---------------------------------------
मिशन नवोदय 2025 26 संभाव्य प्रश्नपत्रिका संच उपलब्ध
