आज दिनांक २ ऑक्टोबर २०२५ च्या महाराष्ट्रातील शैक्षणिक बातम्या
संकलन - टीम मिशन स्कॉलर
----------------------------
महाराष्ट्रातील शैक्षणिक बातम्या: 2 ऑक्टोबर 2025
जागतिक स्तरावर जिल्हा परिषद शाळेचा गौरव
पुणे जिल्ह्यातील जालिंदरनगर जिल्हा परिषद शाळेला नुकताच 'वर्ल्ड्स बेस्ट स्कूल' पुरस्काराच्या 'कम्युनिटी चॉईस अवॉर्ड'ने सन्मानित करण्यात आले आहे. या शाळेने केवळ दोन शिक्षकांच्या मदतीने 'सब्जेक्ट फ्रेंड' मॉडेल यशस्वीरित्या राबवले. या मॉडेलमुळे विद्यार्थ्यांचे शिकणे सुलभ झाले असून, कमी संसाधनांमध्ये दर्जेदार शिक्षण कसे देता येते, याचा आदर्श या शाळेने जगासमोर ठेवला आहे. 'टी4 एज्युकेशन' या यूके-आधारित जागतिक शिक्षण मंचाने शाळेच्या या योगदानाची दखल घेतली आहे. या पुरस्कारामुळे राज्यातील ग्रामीण भागातील शाळांच्या नाविन्यपूर्ण प्रयत्नांना आंतरराष्ट्रीय ओळख मिळाली आहे. या यशामुळे राज्यातील इतर जिल्हा परिषद शाळांना प्रेरणा मिळणार असून, शासनानेही या मॉडेलचा अभ्यास करून ते राज्यभर लागू करण्याची योजना आखली आहे.
सरकारी शाळांमध्ये 'स्मार्ट अटेंडन्स बॉट' सक्तीचा
महाराष्ट्र शिक्षण विभागाने राज्यातील सर्व सरकारी, अनुदानित आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या शाळांना 1 ऑक्टोबरपासून 'स्विफ्ट चॅट' ॲप्लिकेशनवर स्मार्ट अटेंडन्स बॉटद्वारे विद्यार्थ्यांची हजेरी नोंदवण्याचे निर्देश दिले आहेत. शाळेचे मुख्याध्यापक आणि शिक्षकांना त्यांच्या शालार्थ आयडी आणि युडायस कोडचा वापर करून लॉगिन करणे अनिवार्य आहे. या नवीन प्रणालीमुळे उपस्थितीचे वास्तविक वेळेत (Real-Time) निरीक्षण करणे शक्य होणार आहे, ज्यामुळे शिक्षण प्रक्रियेत अधिक पारदर्शकता येईल. मात्र, दुर्गम भागातील नेटवर्क समस्येमुळे अनेक शिक्षकांनी या निर्णयाबद्दल शंका व्यक्त केली आहे. शिक्षण आयुक्तांनी सुरुवातीचे दोन महिने ऑनलाईनसोबत पारंपारिक हजेरी नोंदवही ठेवण्याची मुभा दिली आहे.
शैक्षणिक कामाचा बोजा वाढल्याने शिक्षक संघटनांची चिंता
स्मार्ट अटेंडन्स बॉटद्वारे हजेरीची नवीन प्रणाली लागू झाल्यानंतर शिक्षक संघटनांनी कामाचा अतिरिक्त बोजा वाढल्याबद्दल चिंता व्यक्त केली आहे. आधीच मध्यान्ह भोजन अहवालातून विद्यार्थ्यांची दैनंदिन उपस्थिती सरकारला मिळत असताना, नवीन ऑनलाईन हजेरी कशासाठी, असा सवाल शिक्षकांकडून उपस्थित होत आहे. ऑनलाइन डेटा नोंदवल्यानंतरही जुन्या पद्धतीनुसार हार्ड कॉपी अहवाल आणि 75% उपस्थिती अहवाल सादर करावा लागणार का, अशी त्यांची प्रमुख मागणी आहे. यामुळे शिक्षकांचे काम कमी होण्याऐवजी दुप्पट होणार असल्याचे मत शिक्षक परिषदेचे माजी उपाध्यक्ष महेंद्र गणपुले यांनी व्यक्त केले आहे. शिक्षकांनी तांत्रिक समस्यांवर तातडीने उपाययोजना करण्याची मागणी केली आहे.
पुणे जिल्हा परिषदेच्या शाळेत '3D प्रिंटेड' तंत्रज्ञानाचे दालन
पुणे जिल्ह्यातील आंबेटण जिल्हा परिषद शाळेत 'कॉर्निंग इनकॉर्पोरेटेड' या संस्थेने महाराष्ट्रातील पहिले 3D प्रिंटेड स्कूल कौशल्य केंद्र (Skill Will Center) सुरू केले आहे. या केंद्राचा उद्देश ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांमध्ये सर्जनशील विचार, समस्या सोडवणे आणि प्रभावी संवाद यांसारखी महत्त्वाची जीवन कौशल्ये विकसित करणे आहे. आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून शिक्षण क्षेत्रात नवे बदल घडवण्याचे हे पाऊल आहे. 3D प्रिंटिंग तंत्रज्ञान विद्यार्थ्यांच्या कल्पनाशक्तीला आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोनाला चालना देईल. भविष्यात अशा सुविधा राज्यातील इतर शाळांमध्येही उपलब्ध व्हाव्यात, अशी अपेक्षा शैक्षणिक तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
गांधी जयंती आणि दसऱ्यामुळे शाळांना सुटी
आज, 2 ऑक्टोबर 2025 रोजी गांधी जयंती आणि दसरा (विजयादशमी) एकाच दिवशी आल्याने महाराष्ट्रातील सर्व शाळांना राष्ट्रीय सुटी जाहीर करण्यात आली आहे. महात्मा गांधींच्या विचारांचे स्मरण करण्यासाठी आणि दसऱ्याच्या पारंपरिक उत्सवात सहभागी होण्यासाठी विद्यार्थ्यांना ही सुटी मिळणार आहे. अनेक जिल्ह्यांमध्ये दसऱ्याच्या निमित्ताने आधीच सुट्या जाहीर झाल्या होत्या, ज्यामुळे विद्यार्थ्यांना सलग सुटीचा आनंद घेता आला आहे. या सुटीमुळे विद्यार्थी आणि पालकांना एकत्र सण साजरा करण्याची संधी मिळणार आहे. शैक्षणिक संस्थांना आपल्या स्थानिक प्रशासनाकडून सुटीच्या तारखांची पुष्टी करण्यास सांगण्यात आले आहे.
मिशन नवोदय 2025 26 संभाव्य प्रश्नपत्रिका संच उपलब्ध
शैक्षणिक सत्रातील पुढील सुट्ट्यांचे नियोजन जाहीर
ऑक्टोबर महिन्यात दिवाळी आणि इतर सणांच्या निमित्ताने शाळांना मिळणाऱ्या सुट्ट्यांचे नियोजन लवकरच जाहीर होणार आहे. 21 ऑक्टोबर रोजी लक्ष्मीपूजन आणि 22 ऑक्टोबर रोजी दिवाळी बलिप्रतिपदा असल्याने या दिवशी शाळा बंद राहतील. याव्यतिरिक्त, अनेक शाळांमध्ये ऑक्टोबर महिन्याच्या तिसऱ्या आठवड्यात दिवाळीची मोठी सुटी दिली जाते. या सुट्ट्यांचा विद्यार्थ्यांना आपल्या कुटुंबासोबत वेळ घालवण्यासाठी आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये सहभागी होण्यासाठी उपयोग होणार आहे. पालकांनी त्यांच्या शाळांच्या स्थानिक सुटीच्या वेळापत्रकाची माहिती घ्यावी, असे आवाहन शिक्षण विभागाने केले आहे.
शालार्थ पोर्टलवर शिक्षकांचे मोबाईल नंबर अद्ययावत करण्याच्या सूचना
शिक्षण विभागाने 'स्मार्ट अटेंडन्स बॉट' प्रणालीच्या यशस्वी अंमलबजावणीसाठी शिक्षकांना त्यांच्या शालार्थ पोर्टलवर नोंदवलेले मोबाईल नंबर तात्काळ अद्ययावत करण्याचे निर्देश दिले आहेत. शालार्थ आयडी आणि नोंदणीकृत मोबाईल नंबरशिवाय हजेरी प्रणालीमध्ये लॉगिन करणे शक्य होणार नाही. त्यामुळे शिक्षकांनी लॉगिनच्या समस्या टाळण्यासाठी तातडीने त्यांच्या तपशीलात बदल करावा. शालार्थ पोर्टल हे महाराष्ट्रातील शिक्षक आणि सरकारी अनुदानित कर्मचाऱ्यांच्या सेवा नोंदी, वेतन आणि इतर लाभांसाठी महत्त्वाचे व्यासपीठ आहे. या अद्ययावत माहितीमुळे वेतनाची प्रक्रिया आणि इतर प्रशासकीय कामे अधिक सुलभ होतील.
शिक्षकांना राष्ट्रीय पुरस्काराने सन्मानित
महाराष्ट्र राज्यातील दोन शिक्षकांना त्यांच्या उल्लेखनीय कार्याबद्दल राष्ट्रीय शिक्षक पुरस्कार 2025 ने सन्मानित करण्यात आले आहे. अर्धापूर येथील जिल्हा परिषद हायस्कूलचे शेख मोहम्मद वाकिओद्दीन आणि लातूर येथील दयानंद कॉलेज ऑफ आर्ट्सचे संदीपान जगदाळे यांना हा प्रतिष्ठित 'शिक्षक रत्न पुरस्कार' मिळाला आहे. शिक्षणासोबतच सामाजिक आणि विद्यार्थी विकासातील त्यांच्या योगदानाबद्दल हा सन्मान मिळाला आहे. त्यांच्या या यशाबद्दल शिक्षण मंत्री आणि स्थानिक लोकप्रतिनिधींनी त्यांचे अभिनंदन केले आहे. या शिक्षकांनी राज्यातील इतर शिक्षकांसाठी एक प्रेरणादायी उदाहरण सादर केले आहे.
उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये 'ऑफलाइन डिजिटल परीक्षा' प्रणाली
मुंबई-आधारित 'ऑफि' (Offee) या संस्थेने 'BYOD (Bring Your Own Device) ग्रीन एक्झाम ग्रिड' नावाची एक नाविन्यपूर्ण प्रणाली सुरू केली आहे. हे ऑफलाइन-फर्स्ट आयओटी हब असल्याने विद्यार्थ्यांना इंटरनेट कनेक्टिव्हिटीशिवाय त्यांच्या स्वतःच्या डिव्हाईसवर डिजिटल परीक्षा देणे शक्य होणार आहे. यामुळे ग्रामीण भागातील इंटरनेट कनेक्टिव्हिटीच्या समस्या आणि संगणक प्रयोगशाळांच्या कमतरतेवर मात करता येणार आहे. ही प्रणाली परीक्षेची गोपनीयता, टिकाऊपणा आणि उपलब्धता सुनिश्चित करते, ज्यामुळे उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये पेपर-आधारित परीक्षांची गरज कमी होईल. ही आधुनिक पद्धत राज्यातील शिक्षण व्यवस्थेत मोठे बदल घडवून आणण्याची क्षमता ठेवते.
विद्यार्थी प्रगती निरीक्षणासाठी नवीन ॲप
ग्लोबल एज्युकेशन अँड ट्रेनिंग इन्स्टिट्यूटने (GETI) 'हाय पाथ ॲप' (Hi PATH App) नावाचे नवीन तंत्रज्ञान सुरू केले आहे. हे ॲप ओएमआर (OMR) शीट स्कॅन करून विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीची माहिती वास्तविक वेळेत (Real-Time) त्वरित प्रदान करते. या ॲपमुळे शिक्षकांना विद्यार्थ्यांचे शैक्षणिक विश्लेषण करणे आणि त्यानुसार अध्यापन पद्धतीत सुधारणा करणे सोपे होईल. ही नवीन पद्धत महाराष्ट्रातील शाळांमधील मूल्यांकन आणि अहवाल प्रक्रियेत क्रांती घडवून आणू शकते. पारंपारिक पद्धतीतील वेळखाऊ कामे कमी करण्यासाठी हे तंत्रज्ञान अत्यंत उपयुक्त ठरेल.
इयत्ता 12वी बोर्ड परीक्षेच्या फॉर्मसाठी मुदतवाढ
महाराष्ट्र बोर्डाने इयत्ता 12वी (HSC) बोर्ड परीक्षा 2026 साठी ऑनलाईन अर्ज भरण्याची मुदत वाढवली आहे. विद्यार्थ्यांना अर्ज भरण्यासाठी 20 ऑक्टोबर 2025 पर्यंत मुदत मिळाली आहे. अनेक ठिकाणी तांत्रिक अडचणी आणि पूरस्थितीमुळे विद्यार्थी आणि शाळांना अर्ज भरण्यास विलंब झाला होता. या मुदतवाढीमुळे उर्वरित विद्यार्थ्यांना त्यांचे अर्ज योग्य वेळेत भरता येणार आहेत. बोर्डाने सर्व शाळांना या वाढीव मुदतीचा लाभ घेऊन प्रक्रिया पूर्ण करण्याचे निर्देश दिले आहेत. या तारखेनंतर कोणत्याही परिस्थितीत मुदतवाढ दिली जाणार नाही, असे बोर्डाने स्पष्ट केले आहे.
विद्या समीक्षा केंद्रांतर्गत शिक्षण प्रणाली मजबूत करण्यावर भर
महाराष्ट्र सरकार 'विद्या समीक्षा केंद्रा' अंतर्गत राज्यातील शिक्षण प्रणालीचे निरीक्षण आणि बळकटीकरण करण्यावर विशेष लक्ष देत आहे. 'स्मार्ट अटेंडन्स बॉट' प्रणालीचा वापर याच प्रयत्नांचा एक भाग आहे, ज्याचा उद्देश शाळांमधील दैनंदिन कामांची पारदर्शकता वाढवणे आहे. या केंद्राच्या माध्यमातून शैक्षणिक डेटाचे विश्लेषण करून धोरणात्मक निर्णय घेणे सोपे होणार आहे. त्यामुळे राष्ट्रीय Performance Grading Index मध्ये महाराष्ट्राचे स्थान सुधारण्यास मदत होईल. शिक्षण आयुक्तांनी या नवीन तंत्रज्ञानाचा वापर प्रामाणिकपणे करण्याचे आवाहन सर्व शाळांना केले आहे.
नवीन शैक्षणिक धोरण (NEP) अंमलबजावणीच्या प्रगतीचा आढावा
महाराष्ट्र राज्य नवीन राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 च्या अंमलबजावणीच्या प्रगतीचा नियमितपणे आढावा घेत आहे. शालेय शिक्षण आणि उच्च शिक्षण स्तरावर धोरणातील शिफारसी टप्प्याटप्प्याने लागू करण्यावर सरकारचा भर आहे. विशेषतः व्यावसायिक शिक्षण (Vocational Education) आणि बहु-विषयक दृष्टिकोन (Multidisciplinary Approach) यावर लक्ष केंद्रित केले जात आहे. विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी अभ्यासक्रमात आवश्यक बदल केले जात आहेत. पुढील शैक्षणिक वर्षापासून नवीन धोरणाचे मोठे बदल दिसण्याची शक्यता आहे.
मिशन नवोदय 2025 26 संभाव्य प्रश्नपत्रिका संच उपलब्ध
पूरग्रस्त भागातील विद्यार्थ्यांसाठी विशेष उपाययोजना
राज्यातील काही भागांमध्ये झालेल्या अतिवृष्टी आणि पुरामुळे प्रभावित झालेल्या विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणाच्या नुकसानीची भरपाई करण्यासाठी शिक्षण विभाग विशेष उपाययोजना करत आहे. या विद्यार्थ्यांसाठी अतिरिक्त वर्ग (Extra Classes) किंवा ऑनलाईन अध्ययन सामग्री उपलब्ध करून देण्यावर विचार सुरू आहे. पालघर आणि इतर प्रभावित जिल्ह्यांमध्ये शाळांच्या इमारतींची दुरुस्ती करण्याचे काम युद्धपातळीवर सुरू आहे. विद्यार्थ्यांचे शैक्षणिक वर्ष वाया जाऊ नये यासाठी स्थानिक शिक्षण अधिकारी विशेष नियोजन करत आहेत.
शिक्षकांच्या रिक्त जागांवर त्वरित भरतीची मागणी
राज्यातील अनेक शाळांमध्ये शिक्षकांच्या रिक्त जागा असल्यामुळे विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणावर परिणाम होत असल्याबद्दल विविध शिक्षक संघटनांनी सरकारकडे त्वरित भरती प्रक्रिया सुरू करण्याची मागणी केली आहे. विशेषतः गणित, विज्ञान आणि इंग्रजी विषयांच्या शिक्षकांची कमतरता ग्रामीण भागातील शाळांमध्ये जास्त आहे. सरकारने पवित्र पोर्टलद्वारे भरती प्रक्रिया तातडीने पूर्ण करावी, अशी मागणी जोर धरू लागली आहे. विद्यार्थ्यांचे नुकसान टाळण्यासाठी तात्पुरत्या स्वरूपात शिक्षकांची नियुक्ती करावी, असेही संघटनांनी सुचवले आहे.
कला, क्रीडा आणि संस्कृतीला अभ्यासक्रमात महत्त्व
नवीन शैक्षणिक धोरणानुसार, महाराष्ट्रातील शाळांच्या अभ्यासक्रमात कला, क्रीडा आणि सांस्कृतिक विषयांना अधिक महत्त्व दिले जात आहे. केवळ पुस्तकी ज्ञानावर नाही, तर विद्यार्थ्यांच्या सुप्त कलागुणांना वाव देण्यासाठी उपक्रमांचे आयोजन केले जात आहे. शालेय स्तरावर विविध स्पर्धा आणि महोत्सवांचे आयोजन करण्यास प्रोत्साहन दिले जात आहे. यामुळे विद्यार्थ्यांचा शारीरिक आणि मानसिक विकास संतुलित साधला जाईल. या उपक्रमांमुळे विद्यार्थ्यांमध्ये आत्मविश्वास वाढण्यास मदत होईल.
डिजिटल शिक्षणासाठी पायाभूत सुविधांचा विकास
महाराष्ट्र सरकार ग्रामीण आणि शहरी भागातील विद्यार्थ्यांसाठी डिजिटल शिक्षणाच्या पायाभूत सुविधा विकसित करण्यावर भर देत आहे. अनेक जिल्हा परिषद शाळांमध्ये स्मार्ट क्लासरूम आणि संगणक प्रयोगशाळा उभारण्याचे काम सुरू आहे. 'डिजिटल इंडिया' उपक्रमांतर्गत विद्यार्थ्यांपर्यंत ई-लर्निंग सामग्री पोहोचवण्याचे उद्दिष्ट आहे. यामुळे शिक्षण अधिक आधुनिक आणि वेळेनुसार बदलणारे होईल. या सुविधांमुळे दुर्गम भागातील विद्यार्थ्यांनाही दर्जेदार शिक्षण मिळू शकेल.
उच्च शिक्षणात संशोधनाला प्रोत्साहन
राज्यातील उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये संशोधन आणि नाविन्यता (Research and Innovation) यांना प्रोत्साहन देण्यासाठी नवीन योजना सुरू करण्यात आल्या आहेत. विद्यार्थ्यांना राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर संशोधन प्रकल्पांमध्ये सहभागी होण्यासाठी आर्थिक सहाय्य पुरवले जात आहे. आयआयटी कानपूरच्या एसआयआयसीने 500 हून अधिक स्टार्टअप्सना प्रोत्साहन दिले आहे, ज्यामध्ये महिला-नेतृत्व असलेल्या 150 हून अधिक उपक्रमांचा समावेश आहे. महाराष्ट्रातील विद्यापीठांनीही अशाच पद्धतीचे इन्क्युबेशन सेंटर्स उभारण्यावर भर दिला आहे. यामुळे तरुण पिढीला नोकरी शोधण्याऐवजी नोकरी देणारे उद्योजक बनण्यास प्रेरणा मिळेल.
आरोग्य शिक्षणात आयुर्वेद समाविष्ट करण्याचा प्रस्ताव
एनसीईआरटी (NCERT) आणि यूजीसी (UGC) आरोग्य शिक्षण अभ्यासक्रमात आयुर्वेदाचा समावेश करण्यावर काम करत आहेत. या प्रस्तावामुळे शालेय आणि महाविद्यालयीन स्तरावर विद्यार्थ्यांना भारतीय पारंपरिक उपचार पद्धती आणि आरोग्याचे महत्त्व शिकायला मिळेल. महाराष्ट्र सरकारनेही या उपक्रमाचे स्वागत केले असून, लवकरच राज्याच्या अभ्यासक्रमात याचे घटक समाविष्ट केले जाऊ शकतात. विद्यार्थ्यांमध्ये संपूर्ण आणि नैसर्गिक आरोग्याची जाणीव वाढेल, अशी अपेक्षा आहे.
शैक्षणिक कर्ज आणि शिष्यवृत्तीसाठी नवीन पोर्टल
महाराष्ट्र सरकारने विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक कर्ज आणि शिष्यवृत्ती योजनांचा लाभ सुलभपणे मिळावा यासाठी एकात्मिक नवीन पोर्टल सुरू करण्याची घोषणा केली आहे. या पोर्टलमुळे अर्ज करण्याची प्रक्रिया अधिक पारदर्शक आणि वेगवान होईल. पात्र विद्यार्थ्यांना वेळेवर मदत मिळेल, ज्यामुळे उच्च शिक्षणासाठी येणाऱ्या आर्थिक अडचणी कमी होतील. विद्यार्थ्यांना आणि पालकांना विविध योजनांची माहिती एकाच ठिकाणी उपलब्ध होणार आहे.
-------------------------------------
आजच्या ताज्या बातम्या (Latest news today)
ब्रेकिंग न्यूज (Breaking news)
मराठी बातम्या (Marathi news)
आजचे हेडलाईन्स (Today's headlines)
सकाळच्या बातम्या (Morning news) किंवा संध्याकाळच्या बातम्या (Evening news)
आजच्या ठळक बातम्या
मिशन नवोदय 2025 26 संभाव्य प्रश्नपत्रिका संच उपलब्ध
